Koronavirüs Hastalığı (COVID-19)

Koronavirüs ya da corona virüsü (Latince: Orthocoronavirinae), kuşlarda ve memelilerde hastalıklara sebep olan ve Coronaviridae familyasının iki alt familyasından birini oluşturan virüslerdir. İnsanlarda genellikle ciddi olmayan virüs, nezle vakalarının önemli bir bölümüne yol açmasıyla birlikte, aralarında MERS-CoV, SARS-CoV ve COVID-19 (2019-nCoV)’un bulunduğu bazı nadir koronavirüs çeşitleri ölüm riski bulunduran solunum yolu enfeksiyonlarına neden olabilir. Koronavirüsler ineklerde ve domuzlarda ishal, tavuklarda ise üst solunum yolu hastalıklarına sebep olur.

İçerisinde barındırdığı genetik materyal (genom) pozitif polariteli, tek iplikçikli RNA’dan oluşur. Bugüne kadar tespit edilmiş en büyük RNA genomuna sahip virüslerdir, 30 kilobazdan büyük bir uzunluğa sahiptir. 125 nanometre büyüklüğe sahip olan virüsün en belirgin özelliği etrafındaki değneğe benzeyen çıkıntılarıdır. Bu özelliğiyle mikroskop altında güneşin taç küresine (Latince: corona) benzediği için koronavirüs adını almıştır.

SARS-CoV 2’nin de aralarında yer aldığı koronavirüs hastalıklarına karşı henüz herhangi bir aşı veya özel antiviral ilaç geliştirilmemiştir. Hastalığın kontrol edilmesinde semptomatik tedavi, izolasyon ve çeşitli deneysel uygulamalar yer alır. El yıkama, mesafe koyma ve yüze dokunmama koronaviral hastalıkların yayılmasını önlemek için önerilen önlemlerdendir.

Keşif

Koronavirüsler 1960’larda keşfedildi. İlk keşfedilmiş virüsler arasında tavuklarda görülen infeksiyöz bronşitis virüsü ile soğuk algınlığı semptomları gösteren insan hastaların burun boşluklarından alınmış ve insan koronavirüsü 229E ve OC43 olarak isimlendirilmiş iki virüs türü yer almaktadır. İlerleyen zamanlarda aralarında 2003’te keşfedilen SARS koronavirüsü, 2004’te belirlenmiş HCoV NL63, 2005’te teşhis edilmiş HKU1, 2012’de fark edilmiş MERS-CoV ile Wuhan kökenli CoVID-19’un da yer aldığı pek çok yeni koronavirüs türü keşfedilmiştir. Bu virüslerin çoğu ciddi solunum yolu enfeksiyonlarına neden olmaktadır.

Morfoloji

Koronavirüsler yüzeyinde çıkıntılara sahip, büyük, pleomorfik ve küre şeklindeki partiküllerdir. Virüs partiküllerinin çapı yaklaşık 120 nm olmaktadır. Viral zarf elektron mikrograflarında elektron zengini bir kabuk olarak vizüelize edilir.

Koronavirüslerin viral zarfı, çift katlı lipit katmandan oluşmakta olup, zarfta membran (M), zarf (E) ve spike (S) proteinleri yer alır. Belirli koronavirüs gruplarında, özellikle de Betacoronavirüs A altgrubunda, spike proteinlerine benzeyen ancak daha kısa olan hemagglutinin esteraz (HE) yüzey proteinleri yer alır.

Viral zarfın içerisinde nükleokapsit yer alır. Nükleokapsit, pozitif yönelimli ve tek iplikçikli RNA’ya bağlı pek çok nükleokapsid (N) proteininden oluşur.

İnsan Koronavirüsleri

Yetişkinlerde ve çocuklarda görülen nezle vakalarının önemli bir kısmında koronavirüslerin sorumlu olduğu düşünülmektedir. Bu virüs grubu, ateş ve bademciklerin büyümesi gibi semptomlara neden olmakla beraber en çok kış ve erken baharda nezleye yol açmaktadır. Bunlara ek olarak koronavirüsler zatürre ile bronşite (viral veya ikincil bakteriyel) neden olabilirler.

7 adet farklı insan koronavirüsü bulunmaktadır:

  1. İnsan koronavirüsü 229E (HCoV-229E)
  2. İnsan koronavirüsü OC43 (HCoV-OC43)
  3. SARS-CoV
  4. İnsan koronavirüsü NL63 (HCoV-NL63, Haven koronavirüsü)
  5. İnsan koronavirüsü HKU1
  6. MERS koronavirüsü (MERS-CoV)
  7. Yeni koronavirüs (CoVID-19)

HCoV-229E, -NL63, -OC43, ve -HKU1 virüsleri dünya çapında insan nüfusu arasında çocuklarda ve yetişkinlerde solunum yolu enfeksiyonlarına neden olmaktadır.

Şiddetli akut solunum yolu sendromu

Şiddetli akut solunum yolu sendromu (SARS), insanlarda SARS koronavirüsünün neden olduğu bir solunum yolu sendromudur. 2002 ile 2003 yılları ​​arasında Hong Kong’dan yayılan SARS salgını neredeyse pandemi haline gelmiş ve dünya çapında 8422 vaka ve 1524 ölüme yol açmıştır. Dünya Sağlık Örgütü ölüm oranını %10,9 olarak açıklamıştır.

MERS

Orta Doğu Solunum Sendromu (MERS), ilk olarak 2012 yılında Suudi Arabistan’da tespit edilmiş, MERS-CoV’un yol açtığı bir koronavirüs enfeksiyonudur. Bu virüsün bulaştığı hastaların %36’sı hayatını kaybetmektedir. Nefes darlığı, öksürük ve ateş hastalığın en önemli belirtileri arasındadır. Bazı bünyeler hastalığı hafif belirtilerle atlatabilir. Hastalıktan kurtulanların virüsü bulaştırma riski yoktur.

Şiddetli akut solunum yolu sendromu koronavirüsü 2

Şiddetli akut solunum yolu sendromu koronavirüsü 2 veya CoVID-19 veya Vuhan koronavirüsü, ilk olarak 2019’da bildirilmiş, Çin’in Vuhan kenti kökenli bir virüstür. İnsandan insana bulaşabilen virüsün bulaşma hızı 2020 yılının Ocak ayı ortalarında hızlanmıştır. Virüsün kuluçka dönemi 4-14 gündür. Virüsün bulaştığı bireylerde görülen ölüm oranının %3’ün altında olduğu tahmin edilmektedir.

2019-20 koronavirüs pandemisi ile mücadele eden Çin aşı çalışmalarına devam etmektedir. Rusya ise aşı çalışmalarına destek veren ilk ülke olmuştur. 24 Mart 2020 tarihi itibariyle 416.774 vaka, 18,580 ölüm ve 108.300 tahliye gözlenmiştir.

Evrim

Koronavirüslerin en son ortak atası (ESOA ) MÖ 8000 civarına tarihlenir. Buna rağmen koronavirüslerin çok daha eski olabileceği de düşünülür. Alphacoronovirus, Betacoronavirus, Gammacoronavirus, ve Deltacoronavirus cinslerinin ESOA’ları sırasıyla MÖ 2400, MÖ 3300, MÖ 2800 ve MÖ 3000’e dayanmaktadır. Sıcakkanlı ve uçabilen, kuş ve memeli gibi omurgalıların ideal konaklar olduğu ve koronavirüs evriminde ve yayılmasındaki ana faktörleri oluşturduğu düşünülür. Alphacoronovirus ve Betacoronavirus için yarasalar, Gammacoronavirus ve Deltacoronavirus için ise kuşlar ideal genetik kaynaktır.

Taksonomi
  • Cins: Alphacoronavirus; tipik tür: Alphacoronavirus 1
  • Cins Betacoronavirus; tipik tür: Murin koronavirüsü (diğer türler; SARS ve 2019-nCoV)
  • Cins Gammacoronavirus; tipik tür: Kuş koronavirüsü
  • Cins Deltacoronavirus; tipik tür: Bulbul coronavirus HKU11

Yüksek Ateş

Öksürük

Kas ve Eklem Ağrıları

Nefes Darlığı

İnsanlar Temas

Sık Kullanılan Yüzeyler ve Objeler

Hava Yolu

Koronavirüs Evcil Hayvanlardan Bulaşmıyor

Prof. Dr. Murat Arslan, DSÖ’nün yeni virüsün insanlara ilk olarak bir yabani hayvan kaynağından bulaştığını tahmin ettiğini, ancak şimdiye kadar evcil hayvanların hastalığı yayabileceğine dair bir kanıtın bulunamadığını belirtti.

İstanbul Veteriner Hekimler Odası (İVHO) Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Murat Arslan, “Dünya Sağlık Örgütü, yeni virüsün insanlara ilk olarak bir yabani hayvan kaynağından bulaştığını tahmin ettiğini ancak takip eden vakalarda çoğunlukla insandan insana bulaşma görüldüğünü bildirmektedir. Şimdiye kadar, evcil hayvanların hastalığı yayabileceğine dair bir kanıt bulunamamıştır.” ifadelerini kullandı.

İVHO’dan yapılan açıklamada, kamuoyunun yanlış bilgilendirilmemesi gerektiği, Dünya Sağlık Örgütü ve diğer uluslararası yetkili kuruluşların bugüne kadar yapılan bilimsel çalışmalara dayanarak koronavirüsün evcil hayvanlardan insanlara geçtiğine dair herhangi bir veri olmadığını önemle bildirdiği vurgulandı.

Açıklamada görüşlerine yer verilen İVHO Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Murat Arslan, oluşan bilgi kirliliği nedeniyle kendilerine vatandaşlardan gelen soruların arttığını, yeni tip koronavirüs yönünden evcil hayvan kaynaklı bir risk olmadığını belirtti.

Arslan, “Dünya Sağlık Örgütü, yeni virüsün insanlara ilk olarak bir yabani hayvan kaynağından bulaştığını tahmin ettiğini ancak takip eden vakalarda çoğunlukla insandan insana bulaşma görüldüğünü bildirmektedir. Şimdiye kadar, evcil hayvanların hastalığı yayabileceğine dair bir kanıt bulunamamıştır” ifadelerini kullandı.

Tüm zoonoz (hayvandan insana geçen) hastalıklar için kişisel temizlik ve sağlık önlemlerine gerek olduğunu anımsatan Arslan, ellerin sık sık yıkanması, hayvanların kaldığı yerlerin hijyenik açıdan temiz tutulması, korona pozitif olan insanların mümkün olduğunca hayvanlardan uzak durması tavsiyelerinde bulundu.

Arslan, çeşitli iletişim araçlarıyla yapılan gerçek dışı söylemlere kulak asmadan, yetkili kurumların açıklamalarını dikkatle izlenilmesi gerektiğine işaret ederek, “Sizin ve dostunuzun sağlığı için temel hijyen ve korunma kurallarına uyunuz.” değerlendirmesinde bulundu.

T.C. Sağlık Bakanlığı

Dr. Fahrettin Koca

World Health Organization (WHO)

COVID-19 Küresel Yayılım Paneli

[COVID19-WIDGET country=”Turkey” title_widget=”Türkiye”]

[COVID19-WIDGET country=”Chine” title_widget=”Çin”]

[COVID19-WIDGET country=”USA” title_widget=”USA”]

[COVID19-WIDGET country=”Spain” title_widget=”Spain”]

[COVID19-WIDGET country=”Italy” title_widget=”Italy”]

[COVID19 confirmed_title=”Confirmed” deaths_title=”Deaths” recovered_title=”Recovered”]

[COVID19-SHEET country_title=”Country” confirmed_title=”Cases” today_cases=”New Cases” deaths_title=”Deaths” today_deaths=”New Deaths” recovered_title=”Recovered”]

[coronar]